Po czym poznać anginę, a po czym zwykłe zapalenie gardła

Ocena zaczyna się od czterech cech zestawianych ze sobą: gorączki powyżej 38 stopni, nalotu lub wysięku na migdałkach, powiększonych i bolesnych węzłów chłonnych po bokach szyi oraz braku kaszlu. Nie chodzi o to, żeby któraś z nich wystąpiła. Chodzi o to, ile ich jest jednocześnie. Im więcej, tym większe prawdopodobieństwo, że za infekcją stoi paciorkowiec, a nie wirus. To nie jest test rozstrzygający, tylko sposób porządkowania obrazu, który decyduje o tym, czy w ogóle sięgać po wymaz.

Sam ból gardła w tym zestawie nie występuje i nie jest to przeoczenie. Boli praktycznie w każdej infekcji gardła, więc jako kryterium niczego nie różnicuje. Znaczenie ma dopiero jego charakter. W anginie połknięcie własnej śliny bywa trudniejsze niż zjedzenie posiłku, ból promieniuje do ucha, a mówienie robi się niewyraźne. Przy infekcji wirusowej gardło zwykle drapie i piecze, dokucza rano, ale nie odbiera możliwości picia.

Liczy się także wiek i pora roku. Angina paciorkowcowa najczęściej dotyczy dzieci i nastolatków, ma sezonowy szczyt późną jesienią i zimą, a u dorosłych po pięćdziesiątce jest rzadsza. Ta sama kombinacja objawów u pięciolatka i u osoby dorosłej znaczy dla lekarza co innego.

Poniższe zestawienie porządkuje typowe przebiegi. Nie zastępuje badania, bo w pierwszej dobie obie sytuacje potrafią wyglądać niemal identycznie.

| Cecha | Zwykłe zapalenie gardła | Angina paciorkowcowa | | --- | --- | --- | | Początek | stopniowy, po dniu drapania w gardle | szybki, z gorączką od pierwszego dnia | | Gorączka | niewielka albo wcale | zwykle powyżej 38 stopni | | Kaszel i katar | typowe, często od początku | zwykle nieobecne | | Migdałki | zaczerwienione, bez wysięku lub z niewielkim | wyraźny wysięk, naloty, obrzęk | | Węzły chłonne szyi | niebolesne lub lekko tkliwe | powiększone i wyraźnie bolesne | | Ból przy przełykaniu | drapanie i pieczenie | silny, promieniuje do ucha |

Widać z tego jedno. Różnicę robi nie sam ból gardła, tylko to, co mu towarzyszy, i to, czego przy nim brakuje.

Kaszel wskazuje na zajęcie dróg oddechowych poniżej gardła, a to domena wirusów. Jeżeli więc obok bólu gardła pojawia się kaszel, katar, chrypka i łzawienie oczu, obraz przesuwa się w stronę infekcji wirusowej. Paciorkowiec zwykle atakuje punktowo: gardło i migdałki, bez rozlanego kataru i bez kaszlu.

Wynika z tego praktyczny wniosek, który wielu pacjentów zaskakuje. Silny ból gardła z katarem i kaszlem to zwykle mniejszy powód do myślenia o antybiotyku niż umiarkowany ból gardła bez żadnego z tych dodatków. Wygląd migdałków jest tu drugorzędny, o czym piszemy osobno przy nalotach.

Formularz przekazuje lekarzowi opis, a nie badanie. Nie da się przez niego obejrzeć gardła w dobrym świetle, obmacać węzłów chłonnych, ocenić symetrii migdałków ani pobrać wymazu. Te cztery czynności są przy podejrzeniu anginy najważniejsze i żadne pole tekstowe ich nie zastąpi.

Dlatego przy typowym obrazie anginy lekarz często kieruje na badanie stacjonarne albo prosi o wykonanie testu w kierunku paciorkowca, zamiast rozstrzygać sprawę zdalnie. Skierowanie na badanie jest pełnoprawnym wynikiem konsultacji, a nie jej brakiem. Lekarz ocenia zasadność leczenia na podstawie tego, co realnie może zobaczyć, a zasady rozważnego stosowania antybiotyków opisuje Narodowy Program Ochrony Antybiotyków (antybiotyki.edu.pl).

Są sytuacje, w których nie czeka się na żadną konsultację, ani zdalną, ani umówioną na jutro. Trudność w oddychaniu, mowa jakby z gorącym ziemniakiem w ustach, ślinotok i niemożność przełykania, szczękościsk, silny ból tylko po jednej stronie z przesunięciem migdałka, obrzęk szyi albo bardzo zły stan ogólny to obraz, który może oznaczać ropień okołomigdałkowy lub zajęcie tkanek szyi. Wtedy właściwym adresem jest izba przyjęć.

Podobnie traktuje się gorączkę, która nie ustępuje mimo kilku dni leczenia objawowego, oraz nawrót wysokiej gorączki po okresie poprawy. To sygnał, że coś się zmieniło i obraz trzeba ocenić od nowa, na miejscu.

Opisujesz, od kiedy trwają objawy, jaka jest temperatura, czy występuje kaszel i katar, czy widzisz naloty oraz czy w otoczeniu ktoś chorował na anginę. Dołącz zdjęcie gardła w dziennym świetle, jeżeli uda się je zrobić czytelnie, i wynik testu, jeśli już go masz. Trzy konkretne zdania są tu warte więcej niż pół strony ogólników.

Lekarz może zadać dodatkowe pytania w wiadomości, poprosić o dokumentację albo uznać, że sprawa wymaga badania na miejscu. Ocenia zasadność leczenia i jednym z możliwych wyników tej oceny jest odmowa. Jeżeli wystawi dokument, zobaczysz go także po zalogowaniu w Internetowym Koncie Pacjenta na pacjent.gov.pl.

Redakcja ReceptPoint. Konsultacja medyczna: lek. Damian Wojno (PWZ 3211301). Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

• Czy naloty na migdałkach przesądzają o anginie bakteryjnej?

  Nie. Naloty pojawiają się także w infekcjach wirusowych, w tym w mononukleozie. Rozstrzyga zestaw objawów i wymaz, nie sam wygląd migdałków.

• Czy angina zawsze wymaga antybiotyku?

  Nie. Antybiotyk rozważa się przy zakażeniu paciorkowcowym. Przy podłożu wirusowym nie skraca choroby, a naraża na działania niepożądane.

• Ile trwa angina?

  Objawy zwykle ustępują w ciągu kilku dni, choć osłabienie potrafi utrzymywać się dłużej. Brak poprawy po kilku dniach to powód do ponownej oceny.

• Czy angina jest zaraźliwa?

  Tak. Zakażenie przenosi się drogą kropelkową i przez bliski kontakt, dlatego w czasie gorączki warto ograniczyć kontakty domowe i pracę.

• Czy do konsultacji potrzebny jest wynik testu na paciorkowca?

  Nie jest warunkiem, ale wyraźnie porządkuje obraz. Jeżeli masz wynik, dołącz go. Lekarz oceni zasadność leczenia i może poprosić o badanie na miejscu.